วัดเทพกระษัตรี
วัดเทพกระษัตรี
เมื่อ พ.ศ. 2328 ซึ่งตรงกับสมัยพระบาทสมเด็จ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช แห่งราชจักรีวงศ์ ประเทศไทยยังติดพันทำศึกสงครามกับพม่าอยู่ กองทัพพม่ายกมาตีไทย รวมทั้งหัวเมืองต่างๆ ทางใต้ด้วย ทำให้เกิดวีรกรรมของสองวีรสตรีขึ้นคือ ท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทร ซึ่งประวัติของท่าน ได้เกี่ยวข้องกับการสร้างวัดเทพกระษัตรี ดังจะกล่าวต่อไปนี้
ท่านทั้งสอง คือ คุณหญิงจันและคุณหญิงมุก สองพี่น้อง อาศัยอยู่ ณ บ้านดอน อันเป็นบ้านเกิดของท่าน (เหตุที่ เรียกว่าบ้านดอน เนื่องจากว่าสถานที่แห่งนี้มีลักษณะ คล้ายเกาะ เพราะมีน้ำล้อมรอบและเป็นที่สูงที่น้ำท่วมไม่ ถึง) ในขณะนั้นพระยาถลางได้ถึงแก่กรรมลง ทางเมืองหลวง ได้แต่งตั้งข้าหลวงให้ลงมาตรวจสอบเงินภาษีของเมืองถลาง ปรากฏว่าเงินขาดหายเป็นจำนวนมาก คุณหญิงจันจึงถูกข้า หลวงจับตัวไป พอดีขณะนั้นทัพพม่าได้ยกทัพมาตั้งค่ายอยู่ ณ เมืองตะกั่วทุ่ง ที่ตำบลโคกกลอย ข้าหลวงได้ตั้งค่ายต่อสู้ พม่าที่บ้านท่าฉัตรไชย ได้ควบคุมตัวคุณหญิงจันไปด้วย ในไม่ช้าการรบครั้งใหญ่ก็อุบัติขึ้น ปรากฏว่าแม่ทัพไทย (ข้าหลวง) เสียชีวิตในที่รบ คุณหญิงจันจึงเป็นอิสระและหลบหนีพม่า มาอยู่ที่บ้านเดิม คือ บ้านดอน ได้รวบรวมชายฉกรรจ์ตลอด จนผู้หญิงตั้งค่ายต่อสู้ที่บ้านค่าย ซึ่งอยู่ห่างจากบ้านของท่าน ประมาณสองกิโลเมตร
การรบครั้งนี้ปรากฏว่า ท่านสามารถรักษาเมืองถลางไว้ได้ สามารถขับไล่พวกพม่าแตกกระจายไป ข่าวที่ท่านมีชัยชนะ ต่อพม่าได้ทราบถึง "กรมพระราชวังบวร จึงยกกองทัพมาปราบ พวกพม่าทางหัวเมืองฝ่ายใต้ ได้ตั้งทัพอยู่ ณ เมืองนครศรีธรรมราช กรมพระราชวังบวรได้มีใบบอกไปยังเมืองหลวงเกี่ยวกับวีรกรรม ของคุณหญิงจันและคุณหญิงมุก จึงได้มีพระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้คุณหญิงจัน เป็นท้าวเทพกระษัตรี และ คุณหญิงมุกเป็นท้าวศรีสุนทร
ส่วนบ้านเดิม (บ้านดอน) ของท้าวเทพกระษัตรี ก็ถูกพวกพม่าราวี เช่นเดียวกัน ขณะนั้นที่บ้านดอนมีสำนักสงฆ์อยู่แห่งหนึ่งมี พระฝา หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า หลวงพ่อฝา (ปัจจุบันได้เรียนเพี้ยนกัน มาเป็น หลวงพ่อเจ้าฟ้า) หลวงพ่อฝาเป็นคนต่างจังหวัด ถือสำนักสงฆ์ที่แห่งนี้จำพรรษาอยู่ หลวงพ่อฝาเป็นที่เคารพ นับถือของชาวบ้านดอนตลอดจนหมู่บ้านอื่นๆ กิตติศัพท์เป็น ที่กล่าวขานในด้านเวทมนต์คาถาและอยู่ยงคงกระพันมาก พวกพม่า จะบุกจู่โจมเพื่อเอาบ้านท้าวเทพกระษัตรีเป็นที่รวมพลและตั้งค่าย แต่เส้นทางที่พม่าจะบุกจู่โจมบ้านท้าวเทพกระษัตรีนั้นจะต้องผ่าน สำนักสงฆ์ของหลวงพ่อฝาก่อน
ดังนั้นจะต้องมีการสู้กันระหว่างหลวงพ่อฝาซึ่งเป็นผู้นำชาวบ้าน กับพวกพม่า หัวหน้าพม่าจึงได้มีการตกลงท้าทายกับหลวงพ่อฝา ว่าถ้าการต่อสู้ระหว่างหัวหน้าพม่ากับหลวงพ่อฝาที่จะเกิดขึ้นหากพม่าเป็น ฝ่ายแพ้จะไม่ทำอันตรายต่อสำนักสงฆ์ของท่านตลอดชาวบ้านด้วย แต่ถ้าพม่าเป็นฝ่ายชนะก็จะต้องยอมให้พม่าไปตั้งค่ายในบ้านท้าว เทพกระษัตรีได้ เมื่อตกลงกันเป็นที่เรียบร้อยแล้วเตรียมการ จัดการต่อสู้กัน ก่อนจะทำการต่อสู้กันหัวหน้าพม่าได้สืบทราบมา ว่า หลวงพ่อฝาเป็นผู้มีเวทมนต์คาถาอยู่ยงคงกระพัน ดังนั้นหัวหน้า พม่าจึงคิดจะแก้เคล็ดเพื่อที่จะเอาชนะหลวงพ่อฝาให้ได้ เมื่อถึงวัน ที่จะทำการต่อสู้กัน หัวหน้าพม่าได้เอาข้าวไปกำมือหนึ่งถามหลวง พ่อว่า "นี่คืออะไร หลวงพ่อฝาตอบโดยไม่เฉลียวใจว่า ข้าว(เข้า) ทันใดนั้นหัวหน้าพม่าก็ชักดาบพันหลวงพ่อฝาขาดสะพายแล่ง หลวงพ่อฝาได้เอามือรับร่างของท่านไว้ก่อนจะหล่นถึงพื้นมาต่อเ ข้ากับรอยเดิมแล้วใช้มือรูปตามรอยแผล ร่างของท่านก็ต่อได้เหมือนเดิม
เมื่อพม่าเห็นเช่นนั้นก็ตกใจยอมแพ้ถอยทัพกลับ ไม่ทำอันตราย ตามที่สัญญาไว้ ครั้นเรื่องอภินิหารของหลวงพ่อฝาแพร่สะพัด ออกไป ปรากฏว่าเป็นที่ชื่นชมยินดี เคารพนับถือของชาวถลาง ทั่วไปเป็นอย่างมาก
หลังจากท้าวเทพกระษัตรีกวาดล้างศัตรูอันเป็นเสี้ยนหนาม ของเมืองถลางหมดสิ้นแล้วเกิดศรัทธาที่จะสร้างวัดเพื่อเป็นการฉลองชัยชนะ ที่ท่านมีต่อพม่าซึ่งเป็นประเพณีในสมัยโบราณ จึงปรึกษากับกรรมการเมืองถลาง ได้ประชุมลงมติให้สร้างวัด ณ สำนักหลวงพ่อฝา ที่ท่านร่วมมือกวาดล้างศัตรูของเมือง ถลาง ให้ชื่อวัดนี้ว่า วัดดอน ให้หลวงพ่อฝาเป็นเจ้าอาวาสวัด นี้เป็นรูปแรกหลังจากท่านมรณะภาพแล้ว บรรดาสานุศิษย์ทั้ง หลาย ได้ปั้นรูปของท่านไว้เป็นอนุสรณ์ ซึ่งยังคงมีอยู่ตราบเท่า ทุกวันนี้ ต่อมาคณะกรรมการจังหวัดสนใจสืบหาประวัติวัดนี้ว่า ใครเป็นผู้สร้าง สร้างเพื่ออะไร มีความเป็นมาอย่างไร เมื่อสืบ ประวัติแล้ว จึงประชุมกรรมการจังหวัดลงมติให้เปลี่ยนชื่อวัด เสียใหม่ เป็นวัดเทพกระษัตรี ทั้งนี้ เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่ท้าว เทพกระษัตรีผู้สร้างวัดนี้ วัดนี้อยู่ห่างจากบ้านเดิมของท้าวเทพ กระษัตรีประมาณ 15 เส้นเป็นและเป็นวัดแรกที่สร้างขึ้นในจังหวัดภูเก็ต
